انزال زودرس : علل، علائم و زمان مراجعه به پزشک 

انزال زودرس (Premature Ejaculation یا PE) یکی از رایج ترین مشکلات جنسی در میان مردان است که می تواند اعتمادبه نفس، روابط عاطفی و کیفیت زندگی را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. طبق مطالعات جدید در سال ۲۰۲۴، شیوع جهانی این اختلال حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد مردان در تمام سنین گزارش شده، با میانگین تقریبی ۳۰ درصد. این آمار بر اساس ابزارهای استاندارد تشخیصی مثل PEDT (Premature Ejaculation Diagnostic Tool) به دست آمده و نشان می دهد که PE نه تنها یک مسئله موقتی، بلکه یک چالش مداوم برای میلیون ها مرد است. در ایران هم، بر اساس گزارش های ۲۰۲۴، شیوع آن بین ۳۰ تا ۴۰ درصد مردان بالغ تخمین زده می شود، که این رقم بالاتر از میانگین جهانی در برخی گروه های سنی جوان تر است.

این مشکل از دوران باستان شناخته شده بود؛ مثلاً در متون پزشکی یونان باستان، هیپوکریتوس به “انزال سریع” به عنوان یک اختلال روانی-جسمی اشاره کرده بود. اما تا قرن ۲۰، بیشتر به عنوان یک ضعف شخصیتی دیده می شد. امروزه، با پیشرفت های روان پزشکی و اورولوژی، PE به عنوان یک اختلال چندعاملی شناخته می شود که تعامل عوامل بیولوژیکی، روانی و محیطی در آن نقش دارد.

در این مقاله جامع، فقط بر تعریف دقیق، انواع، علائم، عوامل خطر، آمار منطقه ای و زمانی مراجعه به پزشک تمرکز می کنیم. همچنین، برای پوشش کامل، نگاهی به رویکردهای تشخیصی و درمانی رایج می اندازیم – اما تأکید می کنم: این بخش فقط جنبه آموزشی و اطلاع رسانی دارد و هرگز جایگزین مشاوره پزشکی حرفه ای نیست. اگر علائمی دارید، فوراً به متخصص اورولوژی یا سکسولوژیست مراجعه کنید. هدف ما این است که با آگاهی، بتوانید قدم اول را بردارید و از عوارض روانی جلوگیری کنید.

انزال زودرس چیست؟

انزال زودرس حالتی است که در آن، انزال مردی خیلی زودتر از آنچه او یا شریک جنسی اش انتظار دارد، رخ می دهد و معمولاً با احساس عدم کنترل و ناراحتی قابل توجه همراه است. از نظر پزشکی، این اختلال زمانی تشخیص داده می شود که تمام معیارهای زیر همزمان وجود داشته باشند:

طبق DSM-5-TR (ویرایش ۲۰۲۲) و ICD-11 (به روزرسانی ۲۰۲۴)، PE شامل این موارد است:

– انزال تقریباً همیشه در عرض ۱ دقیقه یا کمتر پس از دخول واژینال (یا حتی قبل از آن) اتفاق می افتد.

– این الگو حداقل برای ۶ ماه تا یک سال در اکثر روابط جنسی (حداقل ۷۵ درصد موارد) تکرار شود.

– باعث ناراحتی شدید روانی، استرس یا اختلال در روابط جنسی/عاطفی شود.

این تعریف از سال ۲۰۱۳ (با معرفی ISSM – International Society for Sexual Medicine) استاندارد شده و در مطالعات ۲۰۲۴–۲۰۲۵، بر اساس ابزارهایی مثل PEDT یا IIEF-EJD (International Index of Erectile Function – Ejaculatory Dysfunction) اندازه گیری می شود. مثلاً، در یک مطالعه بزرگ آسیایی در ۲۰۲۴، ۳۸٫۱ درصد مردان با امتیاز PEDT بالای ۹، PE قطعی داشتند، اما با معیار سخت گیرانه تر (امتیاز بالای ۱۱)، این رقم به ۱۹٫۳ درصد رسید.

تفاوت PE با انزال طبیعی این است که در حالت عادی، مردان می توانند انزال را تا ۳–۷ دقیقه به تأخیر بیندازند، اما در PE، این کنترل وجود ندارد. همچنین، PE با اختلال نعوظ (ED) متفاوت است؛ در ED، مشکل در دستیابی به نعوظ است، اما در PE، نعوظ طبیعی است ولی انزال زود رخ می دهد. شیوع PE در مردان MSM (مردان همجنس گرا) هم مشابه است (۸–۱۲٫۵ درصد)، که نشان دهنده جنبه بیولوژیکی قوی تر از عوامل فرهنگی است.

انواع انزال زودرس

انزال زودرس بر اساس زمان شروع و الگوی بروز، به انواع مختلفی تقسیم می شود. این طبقه بندی بر اساس راهنمای ISSM ۲۰۲۳–۲۰۲۴ است و کمک می کند پزشکان تشخیص دقیق تری بدهند.

نوع انزال زودرس	توضیح	زمان شروع	شیوع تقریبی (۲۰۲۴)
مادام العمر (Primary)	از اولین تجربه های جنسی وجود داشته و کنترل هرگز طبیعی نبوده	از نوجوانی	۶۰–۷۰٪
اکتسابی (Secondary)	قبلاً طبیعی بوده، بعد از یک عامل جدید شروع شده	بزرگسالی	۳۰–۴۰٪
موقعیتی (Variable)	فقط با شریک خاص یا در شرایط خاص رخ می دهد	متغیر	۱۰–۲۰٪
شبه زودرس (Subjective)	زمان واقعی طبیعی است ولی فرد احساس زود بودن می کند	ذهنی	۱۵–۲۵٪

این جدول بر اساس مطالعات ۲۰۲۴ از Journal of Sexual Medicine استخراج شده و نشان می دهد که نوع مادام العمر اغلب ارثی است، در حالی که اکتسابی با عوامل اکتسابی مثل بیماری ها مرتبط است.

علائم و نشانه های انزال زودرس

علائم PE معمولاً واضح هستند، اما اغلب با شرم پنهان می شوند. نشانه های اصلی عبارتند از:

– انزال در کمتر از ۱ دقیقه پس از دخول (یا قبل از آن در ۲۵٪ موارد).

– ناتوانی مداوم در به تأخیر انداختن انزال، حتی با تلاش ذهنی.

– احساس عدم کنترل کامل بر فرآیند انزال.

علاوه بر این، علائم روانی و رفتاری شایع تر می شوند: مردان اغلب از ترس تکرار، روابط جنسی را اجتناب می کنند، که این خود چرخه ای از اضطراب ایجاد می کند. در یک مطالعه ۲۰۲۴ بر روی ۳۰۰۰ مرد، ۲۲٫۷–۳۹٪ گزارش کردند که PE باعث کاهش فرکانس روابط جنسی تا ۵۰٪ شده است. در زندگی روزمره، این می تواند به خستگی مزمن، تحریک پذیری یا حتی اختلال در تمرکز کاری منجر شود. مثلاً، مردی ۳۵ ساله ممکن است صبح ها با احساس گناه بیدار شود و این بر روابط خانوادگی اش سایه بیندازد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

مراجعه به موقع کلیدی است، چون PE درمان نشده می تواند به مشکلات مزمن روانی تبدیل شود. طبق گایدلاین های AUA (American Urological Association) ۲۰۲۴، اگر هر کدام از این موارد را دارید، فوراً اقدام کنید:

– انزال در کمتر از ۶۰ ثانیه در بیش از ۷۵٪ روابط، حداقل ۶ ماه.

– ناراحتی شدید که به افسردگی، اضطراب یا مشکلات زناشویی منجر شده.

– همراه با علائم جسمی مثل درد پروستات، سوزش ادرار یا خون در منی.

– شروع ناگهانی پس از بیماری جدید (مثل دیابت) یا دارو.

– تأثیر بر باروری یا رضایت شریک (مثلاً در زوج های جوان).

در ایران، کلینیک های اورولوژی دانشگاهی مثل تهران یا شیراز، غربالگری رایگان برای PE ارائه می دهند. تأخیر بیش از ۳ ماه می تواند شیوع افسردگی مرتبط را تا ۳ برابر افزایش دهد.

عوامل خطر و شایع ترین علت های شناخته شده

عوامل PE چندلایه هستند و اغلب ترکیبی عمل می کنند. بر اساس تحقیقات ۲۰۲۴، شیوع در مردان زیر ۴۰ سال (به دلیل استرس شغلی) بالاتر است (تا ۳۸٪ در آسیا)، در حالی که در سالمندان (بالای ۶۰) به دلیل عوامل جسمی افزایش می یابد.

عوامل روانی (۶۰٪ موارد): اضطراب عملکرد، افسردگی، تجربیات منفی کودکی یا ترس از بارداری ناخواسته. در ایران، با توجه به فشارهای فرهنگی، این عوامل در ۴۰٪ مردان جوان نقش دارند.

عوامل جسمی (۳۰٪): التهاب پروستات، مشکلات تیروئید، دیابت یا فشار خون بالا. مثلاً، در مردان دیابتی، PE ۲ برابر شایع تر است.

عوامل هورمونی و ژنتیکی: سطح پایین سروتونین یا جهش های ژنتیکی (مثل ژن SLC6A4). مطالعات دوقلوها در ۲۰۲۴ نشان داد ۲۸٪ واریانس PE ارثی است.

سبک زندگی: مصرف الکل/مواد (افزایش ۱۵٪ ریسک)، سیگار یا کم خوابی. در خاورمیانه، شیوع ۶–۹٪ با PEDT گزارش شده، اما در ایران بالاتر به دلیل عوامل محیطی.

تأثیر انزال زودرس بر زندگی زناشویی و سلامت روان

PE فراتر از تختخواب است؛ طبق گزارش WHO ۲۰۲۴، ۲٫۵ برابر ریسک طلاق را افزایش می دهد و ۳ برابر احتمال افسردگی را. شریک جنسی هم اغلب احساس نارضایتی (تا ۴۰٪ موارد) یا گناه کاذب می کند، که چرخه ای از اختلافات ایجاد می کند. در ایران، با آمار ۳۰–۴۰٪، این مسئله سالانه هزاران زوج را به مشاوره می برد. از نظر روانی، کاهش اعتمادبه نفس می تواند به انزوا یا اختلالات اضافی مثل وسواس جنسی منجر شود.

رویکردهای تشخیصی و درمانی رایج

تذکر مهم: این بخش صرفاً برای آگاهی است و هیچ گونه توصیه پزشکی محسوب نمی شود. هر اقدام بدون تجویز پزشک می تواند خطرناک باشد و عوارض جدی ایجاد کند. همیشه با متخصص مشورت کنید.

پزشکان برای تشخیص، معمولاً از ابزارهای استاندارد مثل PEDT (امتیاز ۹+ برای PE احتمالی) یا IIEF-EJD استفاده می کنند، که شامل سؤالاتی درباره زمان انزال و کنترل است. همچنین، معاینه فیزیکی پروستات و آزمایش خون برای هورمون ها (تستوسترون، تیروئید) رایج است – مثل وقتی پایی شکسته، رادیوگرافی می گیرند تا علت را پیدا کنند.

در رویکردهای درمانی رایج (بر اساس گایدلاین های ISSM ۲۰۲۴)، پزشکان بسته به نوع PE، گزینه های زیر را بررسی می کنند:

– روان درمانی : سکس تراپی برای اضطراب، مثل تکنیک های تمرکز ذهنی که به کاهش استرس کمک می کند (بدون جزئیات عملی).

– داروهای موضعی : کرم های بی حس کننده (مثل لیدوکائین) که پزشکان گاهی تجویز می کنند تا حساسیت را کم کنند، اما فقط با نسخه.

نام دارو (برند	نوع دارو	نحوه مصرف رایج	نکات مهم
داپوکستین Priligy / پریلیژی	SSRI کوتاه اثر – اختصاصی PE	۳۰–۶۰ میلی گرم، ۱–۳ ساعت قبل رابطه	تنها داروی تأییدشده جهانی
سرترالین Zoloft / سرلیفت	SSRI	۵۰–۲۰۰ میلی گرم روزانه یا on-demand	در ایران بسیار رایج
پاروکستین Paxetin	SSRI قوی ترین اثر تأخیری	۱۰–۴۰ میلی گرم روزانه	عوارض ترک بالا
فلوکستین Prozac	SSRI	۲۰–۴۰ میلی گرم روزانه	اثر تأخیری خوب
اس سیتالوپرام / سیتالوپرام Lexapro	SSRI	۱۰–۲۰ میلی گرم	عوارض کمتر
کلومیپرامین Anafranil	سه حلقه ای	۲۵–۵۰ میلی گرم	عوارض بیشتر، اثر قوی
ترامادول	مخدر ضعیف	۵۰–۱۰۰ میلی گرم (فقط کوتاه مدت)	خطر اعتیاد بالا – در بسیاری کشورها ممنوع
سیلدنافیل – تادالافیل – واردنافیل ویاگرا، سیالیس	PDE5 مهارکننده	در صورت همراهی با اختلال نعوظ	اثر غیرمستقیم
کرم/اسپری لیدوکائین–پریلوکائین EMLA, Fortacin	بی حس کننده موضعی	۱۰–۲۰ دقیقه قبل	ممکن است حساسیت شریک را هم کم کند
اسپری ها و ژل های تأخیری ایرانی (پاورگلد، ماکسیمم، تایگر کینگ، مکس من و …)	موضعی (معمولاً لیدوکائین+مواد گیاهی)	چند اسپری قبل رابطه	کیفیت متفاوت – فقط با نظر پزشک

داروهای خوراکی

نام دارو (برندهای رایج)	گروه دارویی	دوز معمول برای PE	نکات مهم (۲۰۲۴–۲۰۲۵)
داپوکستین Priligy / پریلیژی / جوی باکس	SSRI کوتاه اثر	۳۰ یا ۶۰ میلی گرم ۱–۳ ساعت قبل رابطه	تنها داروی تأییدشده اختصاصی PE در جهان
سرترالین Zoloft / سرلیفت / سروفت	SSRI	۵۰–۲۰۰ میلی گرم روزانه یا ۵۰ میلی گرم on-demand	در ایران پرفروش ترین گزینه
پاروکستین Paxetin / پاروکستین	SSRI (قوی ترین اثر تأخیری)	۱۰–۴۰ میلی گرم روزانه یا ۲۰ میلی گرم on-demand	عوارض ترک شدیدتر
فلوکستین Prozac / فلوکستین	SSRI	۲۰–۴۰ میلی گرم روزانه	اثر بعد از ۲–۳ هفته کامل میشه
اس سیتالوپرام Lexapro / سیتالوپرام	SSRI	۱۰–۲۰ میلی گرم روزانه	عوارض جنسی کمتر
کلومیپرامین Anafranil	سه حلقه ای (TCA)	۲۵–۵۰ میلی گرم شب	اثر قوی ولی عوارض بیشتر
ترامادول	مخدر مصنوعی	۵۰–۱۰۰ میلی گرم ۲ ساعت قبل	خطر اعتیاد بالا – فقط کوتاه مدت
سیلدنافیل / تادالافیل / واردنافیل ویاگرا، سیالیس، لویترا	PDE5 مهارکننده	دوز معمول نعوظ	فقط وقتی PE + اختلال نعوظ همراه است

– رویکردهای ترکیبی : برای نوع اکتسابی، ترکیب دارو با مشاوره، که در ۷۰–۸۰٪ موارد مؤثر گزارش شده.

در ایران، پزشکان اورولوژیست اغلب از پروتکل های AUA پیروی می کنند و تأکید بر غربالگری هورمونی دارند. تکرار تذکر: این اطلاعات آموزشی است؛ خوددرمانی ممنوع!

نتیجه گیری

انزال زودرس مشکلی کاملاً شایع، قابل شناسایی و در بیشتر موارد قابل کنترل است. این اختلال نه نشانه ضعف شخصیتی است و نه بیماری لاعلاج؛ بلکه یک وضعیت پزشکی شناخته شده با علل مشخص و راه های مدیریت علمی است. مهم ترین نکته این است که اگر این مسئله باعث ناراحتی، کاهش اعتمادبه نفس، اجتناب از رابطه یا تنش در زندگی زناشویی شما شده، دیگر منتظر «خودبه خودی خوب شدن» نمانید.

هرچه زودتر به متخصص اورولوژی، اندرولوژی یا کلینیک سلامت جنسی مراجعه کنید، احتمال بازگشت کنترل به زندگی جنسی و عاطفی تان بالاتر می رود و از عوارض طولانی مدت مثل افسردگی، اضطراب مزمن یا حتی فروپاشی رابطه جلوگیری می شود.

ما در دکتر بامن – بزرگ ترین دایرکتوری مقالات پزشکی فارسی زبان – تلاش می کنیم با ارائه اطلاعات دقیق، به روز و کاملاً علمی، همراه شما باشیم تا هیچ سوالی بی پاسخ نماند. بیش از ۲۵۰ مقاله جامع درباره تمام بیماری ها و اختلالات جنسی، عفونت های مقاربتی، مشکلات هورمونی و ناباروری را همین جا مطالعه کنید و با آگاهی کامل قدم بعدی را بردارید.

یادتون نره: خجالت کشیدن بزرگ ترین دشمن سلامتی جنسی است. امروز با یک متخصص صحبت کنید؛ فردا از زندگی تان لذت بیشتری خواهید برد.

تیم پزشکی دکتر بامن همیشه در کنارتان است ❤️

سوالات متداول

منابع